سازمان‌هاى آموزشى شيعى هستند - توسط شاهان صفوى در اصفهان و مشهد و شيراز بنا شد ، مانند : مدرسهء چهارباغ اصفهان ، مدرسه خان شيراز كه حكيم برجستهء ايرانى ، ملا صدرا در آن تدريس مىكرد . « 1 » از اوايل قرون وسطى تاكنون ، سازمان‌هاى تعليمات عالى پيوسته شكوفا بوده است . مدرسهء قرويين فاس در مراكش با يازده قرن قدمت ، به گمان قوى كهن‌ترين دانشگاه جهان به شمار مىرود و جامع الازهر قاهره « 2 » كه در آغاز دانشگاهى شيعى بود ، نخستين هزارهء خود را جشن گرفته است . همچنين مركز علمى شيعه در سدهء پنجم هجرى در نجف تأسيس شد كه تا زمان حاضر نيز فعاليت آن ادامه دارد و حوزهء علميهء اين شهر يكى از بزرگ‌ترين مراكز دانشگاهى دينى در جهان اسلام به‌شمار مىآيد . طبقه‌بندى علوم در تمدن اسلامى يكى از مسائل مهم در تمدن اسلامى ، موضوع طبقه‌بندى علوم است . اين موضوع را مىتوان از دو جنبه مورد بررسى قرار داد : نخست اينكه ، مسلمانان در مجامع آموزشى خويش ، علوم را برحسب اهميت ، چگونه تقسيم مىكرده‌اند و در واقع سبب مقدم داشتن يك علم بر علم ديگر در آموزش ، چه بوده و يك طالب علم ، آموزش‌هاى خود را از چه دروسى آغاز مىكرده است ؟ اين مسئله به تنهايى ميزان اهميت برخى علوم و ترجيح يكى را بر ديگرى نشان مىدهد . دوم ، وجه فلسفى قضيه است ؛ يعنى در آثار « چند دانشى » يا كتاب‌هايى كه فقط علوم گوناگون را فهرست كرده و معرفى كوتاهى از آنها به دست داده‌اند ، مانند احصاء العلوم از ابو نصر فارابى و مفاتيح العلوم از ابو عبد اللّه محمد خوارزمى ، رويكرد اين مؤلفان از حيث ارائهء فهرستى از علوم رائج آن عهد و تقديم و تأخير هريك از چه نظريه‌اى پيروى مىكرده است ؟ در واقع مىتوان اين آثار را نخستين تجربه‌هاى مسلمانان در دايرة المعارف‌نويسى به شمار آورد . به‌هرحال ، هر دو وجه موضوع طبقه‌بندى علوم بسيار مهم است و در بررسى فراز و فرود تمدن اسلامى نقش اساسى دارد ؛ البته در اينجا به رئوس مطالب مىپردازيم و

--> ( 1 ) . نك : عبد القادر بن محمد النعيمى الدمشقى ، الدرس فى تاريخ المدارس ، مكتبة الثقافة الدينية ، 1988 . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر ، نك : عبد العزيز محمد الشناوى ، الازهر جامعا و جامعة ، قاهره : مكتبه الأنجلو المصريه ، 1983 .